ارسال مرسولات پستی تابع محدودیت‌هایی است که بر اساس نوع کالا، روش حمل، مقررات پستی و قوانین کشور مبدا و مقصد تعیین می‌شوند. برخی کالاها به‌طور مشخص در فهرست ممنوعات قرار دارند و برخی دیگر ممکن است به دلیل شرایط حمل، بسته‌بندی یا نداشتن مجوزهای لازم قابل پذیرش نباشند.
در این مقاله، مهم‌ترین گروه‌های کالایی ممنوعه یا مشمول محدودیت را بر اساس فهرست‌های مربوط به اتحادیه پست جهانی (UPU)، حمل هوایی، فهرست اعلامی پلیس فتا و ضوابط کالاهای سلامت‌محور بررسی می‌کنیم. همچنین به تفاوت محدودیت‌های روش‌های حمل، مقررات ارسال بین‌المللی و نکاتی که پیش از تحویل مرسوله باید بررسی شوند، می‌پردازیم.
توجه:
قرار گرفتن یک کالا در فهرست مربوط به یک روش حمل، لزوما به معنای ممنوعیت آن در تمام روش‌ها نیست. برای تعیین وضعیت نهایی هر کالا، باید مقررات جاری و شرایط شرکت حمل‌ونقل بررسی شود.
| فهرست یا موضوع |
مهم‌ترین اقلام ذکرشده |
| ممنوعات اتحادیه پست جهانی (UPU) |
سلاح، مهمات، مواد منفجره، مواد مخدر، برخی اقلام خطرناک، چاقو و قیچی با تیغه بیش از ۶ سانتی‌متر و اشیای قیمتی در شرایط مشخص |
| ممنوعات حمل هوایی |
مایعات، اسیدها، گازها و کپسول‌های خاص، باتری خشک و باتری اسیدی خودرو، برخی مواد غذایی، حشرات و حیوانات زنده |
| فهرست اعلامی پلیس فتا |
تجهیزات ماهواره‌ای، فیلترشکن‌ها، برخی داروها و مکمل‌های غیرمجاز، ابزارهای جاسوسی، نرم‌افزارهای مخرب و اقلام مرتبط با قمار |
| کالاهای سلامت‌محور فاقد مجوز IRC |
محصولات سلامت‌محوری که طبق ضوابط مربوط در سامانه رهگیری و کنترل اصالت ثبت نشده‌اند |
نکته: قرار گرفتن کالا در فهرست ممنوعات حمل هوایی لزوما به معنای ممنوعیت یا عدم ممنوعیت ارسال آن با روش‌های دیگر نیست. همچنین، برای تشخیص وضعیت یک کالای مشخص باید مقررات جاری و شرایط شرکت حمل‌ونقل بررسی شود.
پادکست ممنوعات پستی:
ممنوعات اتحادیه پست جهانی (UPU)
در فهرست منتشرشده با عنوان ممنوعات اتحادیه پست جهانی، اقلام زیر ذکر شده‌اند:
سلاح، مهمات و مواد منفجره
- انواع سلاح سرد و گرم، مانند شمشیر، خنجر، قمه، دشنه و چاقو
- مهمات و فشنگ
- انواع مواد و وسایل آتش‌زا و مواد منفجره
- قطعات سلاح گرم، با استثناهای ذکرشده در سند
- تفنگ‌های بادی و تفنگ‌هایی که با گاز CO₂ کار می‌کنند
- تپانچه‌های ارسال علائم و برخی تجهیزات پرتابی یا نیزه‌ای
- فیوزها و چاشنی‌های انفجاری، مین، نارنجک و مواد منفجره پلاستیکی
ابزارهای تیز و خطرناک
- ابزارهایی مانند پیچ‌گوشتی، آچار و تیغ که بسته‌بندی مناسبی ندارند
- بطری‌های شیشه‌ای، اعم از پر و خالی، در شرایط بسته‌بندی نامناسب
- اسپری فلفل، گاز اشک‌آور، اسپری‌های اسیدی و اسپری‌های مقابله با حیوانات
- چاقو و قیچی با تیغه‌ای بیش از 6 سانتی‌متر
مواد منفجره و برخی مواد شیمیایی پرخطر نیز می‌توانند در دسته اقلام ممنوع یا مشمول محدودیت‌های حمل قرار گیرند. برای نمونه، نیتروگلیسیرین، TNT (تری‌نیتروتولوئن)، پنتریت و برخی ترکیبات حاوی نیترات آمونیوم، بسته به ماهیت ماده و مقررات حمل‌ونقل، ممکن است مشمول محدودیت‌های سخت‌گیرانه باشند. بنابراین، تشخیص وضعیت این مواد باید بر اساس مشخصات دقیق کالا و ضوابط جاری انجام شود.
سایر اقلام ممنوعه
- مواد مخدر و روان‌گردان شامل مواد غیرمجاز و مشتقات آن‌ها نیز می‌شوند. از جمله نمونه‌های شناخته‌شده می‌توان به تریاک، هروئین، مرفین، متامفتامین (شیشه)، کوکائین، اکستازی و LSD اشاره کرد. وضعیت داروهای دارای اثر روان‌گردان نیز باید بر اساس مقررات مربوط به همان دارو بررسی شود.
- اشیای منافی عفت
- نامه‌ها و نوشته‌های دارای ماهیت مکاتباتی در مرسولات امانت، طبق متن سند
- اشیایی که محتوا یا بسته‌بندی آن‌ها برای کارکنان پستی خطر ایجاد کند یا موجب کثیف شدن یا آسیب به سایر مرسولات و تجهیزات پستی شود
- کالاهایی که ورود آن‌ها به کشور مقصد ممنوع است
- پول خرد، اسکناس، اوراق بهادار، طلا و نقره
- اشیای قیمتی در مرسولات غیر‌بیمه با ارزش اظهارشده
- مواد رادیواکتیو
- شیرینی‌های یکپارچه مانند کیک و رولت، در مواردی که احتمال پنهان کردن سلاح در آن‌ها وجود داشته باشد
در مورد اشیای قیمتی، باید به عبارت دقیق سند توجه کرد. این مورد به‌تنهایی به معنای مجاز بودن نامحدود ارسال چنین کالاهایی در مرسولات بیمه‌شده نیست.
ممنوعات حمل هوایی پست
فهرست ممنوعات حمل هوایی، کالاهایی را در بر می‌گیرد که حمل آن‌ها در این روش با محدودیت مواجه است.
مواد خورنده و شیمیایی
- اسیدهای کانی مانند اسید نیتریک و اسید سولفوریک و مواد مشابه
- ترشیجات دارای سرکه، آب‌لیمو یا آب غوره
- باتری خودرو و موتورسیکلت حاوی آب اسید
- انواع باتری خشک
مایعات و داروها
- انواع مایعات، اعم از قابل اشتعال و غیرقابل اشتعال
- داروهای مایع
- داروهای اسپری‌شونده
گازها و تجهیزات مرتبط
- کپسول‌های شیمیایی سمی و غیرسمی
- کپسول‌های بیهوش‌کننده و اکسیژن
- کپسول‌های آزمایشگاهی یا جنگی ذکرشده در سند
- کپسول‌های انفجاری و دودزا، اعم از پر و خالی
مواد غذایی
- مواد منجمد یا خشک مانند مرغ، ماهی و گوشت
- خوراکی‌هایی مانند مربا و رب بازشده
- انواع کنسرو، کمپوت و اقلام مشابه
حشرات، حیوانات زنده و سایر موارد
- انواع حشرات
- حیوانات زنده
- یخ خشک
- کبریت و فندک
- مشعل جوشکاری
- اره، از جمله اره‌های قابل‌حمل بدون سیم
- وسایل ورزش‌های رزمی دارای نوک یا لبه تیز و برنده
- دیلم و میله اهرم
- دستگاه دریل و تفنگ‌های مخصوص پیچ‌کردن و میخ‌زدن
توجه: قرار گرفتن حیوانات زنده در فهرست ممنوعات پست هوایی به معنای ممنوعیت ارسال آن‌ها در قالب بسته‌های پستی معمولی است. جابه‌جایی هوایی حیوانات اهلی (مانند سگ، گربه و پرندگان زینتی تا سقف حداکثر 2 قلاده سگ یا گربه و 10 قطعه پرنده برای هر مسافر) صرفا از طریق شرکت‌های هواپیمایی و به دو روش همراه مسافر (در محفظه بار ویژه پرواز) یا غیرهمراه (کارگو، که در پروازهای داخلی تنها توسط ایرلاین ماهان ارائه می‌شود) با صدور بارنامه مستقل هوایی انجام می‌گیرد. در ایرلاین‌های داخلی، ورود حیوان به کابین مسافران مجاز نیست (هرچند برخی ایرلاین‌های خارجی در پروازهای بین‌المللی تحت شرایطی اجازه ورود به کابین را می‌دهند) و پیش از هر اقدامی باید ظرفیت پرواز و نوع هواپیما را استعلام گرفته و تاییدیه حمل (کد AVIH) دریافت کنید.
برای پذیرش در فرودگاه، حیوان باید داخل باکس استاندارد حمل هوایی (IATA) قرار گیرد. این باکس (با حداکثر وزن 5 کیلوگرم) باید دارای بدنه سخت و مقاوم، قفل ایمن، کف ضدنشت، تهویه کافی، بدون چرخ و دارای برچسب مشخصات کامل مسافر باشد و فضای لازم برای ایستادن و چرخیدن طبیعی حیوان را فراهم کند. همچنین حیوانات بسیار کم‌سن (زیر 7 تا 12 هفته بسته به قوانین ایرلاین و کشور مقصد)، بیمار، باردار، پرخاشگر، دارای بوی تند و زننده، حیوانات بسیار گران‌قیمت یا دارای ارزش مادی و معنوی خاص و یا حیواناتی که داروی آرام‌بخش دریافت کرده‌اند، پذیرش نمی‌شوند.
ارائه مدارک دامپزشکی و اداری شامل شناسنامه، کارت واکسیناسیون معتبر، مدارک انگل‌تراپی، گواهی سلامت، فرم تکمیل‌شده درخواست حمل موجود زنده و فیش پرداخت کرایه برای تمامی پروازها الزامی است. در مسیرهای خارجی، علاوه‌بر این موارد، پاسپورت حیوان (تنظیم‌شده به تاریخ میلادی)، نصب میکروچیپ، گواهی بهداشتی بین‌المللی دامپزشکی دولتی، آزمایش خون تیتر هاری، تاییدیه کتبی قرنطینه فرودگاه و مجوز ورود کشور مقصد نیز ضرورت دارد. (توجه داشته باشید که در پروازهای طولانی‌تر از 2 ساعت باید آب و غذای کافی داخل باکس قرار دهید، اما ارسال بسته‌های مجزای خوراک یا داروی حیوان همراه با مرسوله مجاز نیست).
هزینه حمل حیوان نیز جدا از بار مجاز مسافر یا تعرفه‌های پستی محاسبه می‌شود. در پروازهای داخلی، این مبلغ معمولا بر اساس مجموع وزن حیوان و باکس ضربدر ضریب ایرلاین (معمولا ضریب 2 برای سگ و گربه و ضریب 4 برای پرندگان) در نرخ اضافه‌بار مسیر به‌علاوه هزینه کارگزاری تعیین می‌گردد و در روش کارگو، وزن حجمی باکس و هزینه‌های بارنامه و تشریفات گمرکی نیز به آن اضافه می‌شود. بنابراین، پیش از ارسال حتما ضوابط و تعرفه روز را از ایرلاین یا شرکت کارگو استعلام بگیرید.
۳. اقلام مندرج در فهرست اعلامی پلیس فتا
در بخش لیست اعلامی پلیس فتا، چند گروه از کالاها و تجهیزات ذکر شده‌اند.
تجهیزات ماهواره‌ای
- رسیور
- LNB
- دیش ماهواره
- قیچی ماهواره
- کارت ماهواره
- تجهیزات DVB
فیلترشکن‌ها و ابزارهای مشابه
- VPN
- SOCKS
- Tunnel
- Kerio
- نرم‌افزارهای فیلترشکن
داروها و مکمل‌های غیرمجاز
- مکمل‌های ورزشی غیرمجاز
- داروهای افزایش یا کاهش قد
- داروهای افزایش میل جنسی
- داروهای چاقی و لاغری
- داروهای ضدبارداری
- داروهای ترک اعتیاد
- قرص‌های جنسی و سایر موارد نام‌برده‌شده در سند
ارسال مواد غذایی
آموزش بسته‌بندی پستی
اسکریپت‌ها و نرم‌افزارهای مخرب
- اسکریپت ارسال پیامک رایگان
- اسکریپت‌های بدافزار
- نرم‌افزارهای هک
- کی‌لاگر
- بدافزار
تجهیزات نظامی و اقلام مرتبط
- گاز اشک‌آور
- گازهای بیهوش‌کننده
- انواع شوکر
- دستبند نظامی
- نارنجک دستی و مواد آتش‌زا
- اسپری تهوع‌آور و بمب دودزا
تجهیزات جاسوسی و شنود
- دستگاه شنود سیم‌کارتی
- میکروفون سیم‌کارتی
- خودکار دوربین‌دار
- ساعت و دکمه دوربین‌دار
- خودکار اسکنر
- عینک دوربین‌دار
- فلش دوربین‌دار
- تجهیزات جاسوسی مشابه
- کی‌لاگر
سایر موارد
- تجهیزات مخابراتی غیرمجاز، از جمله تلفن دوربرد
- لوازم جنسی و داروهای جنسی ذکرشده در سند
- اقلام، داستان‌ها و فیلم‌های مستهجن
- کتاب‌های ممنوعه
- لوازم قمار مانند پاسور، میز پوکر و چیپ پوکر
- اقلام مرتبط با فال‌گیری و رمالی
- مواد اعتیادآور، مشروبات الکلی و لوازم استعمال مواد مخدر
کالاهای سلامت‌محور فاقد مجوز IRC
در مورد کالاهای سلامت‌محور، لازم است کالاها طبق ضوابط اعلامی وزارت بهداشت در سامانه رهگیری و کنترل اصالت ثبت شده باشند.
- کالاهای دارویی
- واکسن‌ها
- مواد زیستی یا بیولوژیک
- محصولات طبیعی و سنتی
- مکمل‌های تغذیه‌ای
- محصولات آرایشی
- محصولات بهداشتی
- محصولات غذایی
- ملزومات و تجهیزات پزشکی
بنابراین لیست این کالاها به معنای ممنوع بودن تمام داروها، مکمل‌ها، محصولات آرایشی یا تجهیزات پزشکی نیست. این بخش در مورد کالاهایی است که ثبت و مجوز موردنیاز را مطابق ضوابط ندارند.
گم شدن بسته پستی
نرسیدن مرسوله پستی
پیش از ارسال مرسوله چه نکاتی را بررسی کنیم؟
برای کاهش احتمال برگشت خوردن مرسوله یا بروز مشکل در فرایند ارسال، پیش از تحویل بسته این موارد را بررسی کنید:
- روش ارسال را مشخص کنید: محدودیت‌های حمل هوایی را به همه روش‌های ارسال تعمیم ندهید.
- نوع کالا را دقیق بررسی کنید: نام، ترکیبات و کاربرد کالا ممکن است در تشخیص محدودیت آن موثر باشد.
- مجوزهای لازم را بررسی کنید: به‌ویژه برای داروها، مکمل‌ها، محصولات سلامت‌محور و تجهیزات پزشکی.
- بسته‌بندی ایمن داشته باشید: بسته‌بندی مناسب ضروری است، اما ممنوعیت خود کالا را برطرف نمی‌کند.
- فهرست به‌روز را بررسی کنید: مقررات جاری شرکت حمل‌ونقل و شرایط مقصد را در نظر بگیرید.
- در موارد مبهم استعلام بگیرید: پیش از ارسال کالایی که وضعیت آن روشن نیست، از شرکت حمل‌ونقل پاسخ مشخص دریافت کنید.
کالاهای سرقتی، تقلبی و اسناد جعلی
ارسال کالاهای سرقتی، محصولات تقلبی یا اسناد جعلی ممکن است با محدودیت‌های قانونی و پیامدهای حقوقی همراه باشد. وضعیت هر مورد به ماهیت کالا و مقررات قابل‌اجرا بستگی دارد.
نمونه‌هایی از این موارد عبارت‌اند از:
- کالاهایی که از طریق سرقت یا سایر روش‌های غیرقانونی به دست آمده‌اند.
- محصولات تقلبی که حقوق مالکیت فکری یا علائم تجاری را نقض می‌کنند.
- اسناد هویتی یا مدارک رسمی جعلی.
- اسکناس و سکه تقلبی.
این موارد را نباید صرفا بر اساس عنوان کلی ممنوعات پستی ارزیابی کرد. برای تعیین محدودیت پذیرش و حمل آن‌ها باید مقررات مرتبط با نوع کالا و قوانین جاری بررسی شود.
هزینه ارسال بسته پستی
محاسبه زمان رسیدن مرسوله پستی
بیمه مرسولات پستی
پرسش‌های متداول
آیا ممنوعات پست هوایی با پست زمینی تفاوت دارد؟
بله. اما از این موضوع نمی‌توان نتیجه گرفت که تمام این کالاها در پست زمینی مجاز هستند. وضعیت هر کالا برای هر کدام از روش‌های ارسال بررسی شود.
آیا ارسال همه داروها و مکمل‌ها با پست ممنوع است؟
خیر. وضعیت ارسال داروها و مکمل‌ها به نوع محصول، مجوزهای موردنیاز و مقررات جاری شرکت حمل‌ونقل بستگی دارد. پیش از ارسال، شرایط پذیرش کالای موردنظر را بررسی کنید.
آیا می‌توان مایعات را با پست ارسال کرد؟
در فهرست بررسی‌شده، انواع مایعات از ممنوعات حمل هوایی هستند. برای روش‌های دیگر ارسال باید مقررات همان روش و شرکت حمل‌ونقل بررسی شود.
آیا حیوانات زنده را می‌توان با پست ارسال کرد؟
ارسال حیوانات زنده به عنوان یک بسته پستی (به‌ویژه پست هوایی) ممنوع است. جابه‌جایی هوایی حیوانات اهلی و خانگی صرفا از طریق خدمات ویژه ایرلاین‌ها (به‌صورت بار همراه مسافر) یا پایانه‌های باربری هوایی (کارگو و با صدور بارنامه مخصوص موجود زنده) انجام می‌شود که نیازمند دریافت تاییدیه قبلی ایرلاین، استفاده از باکس استاندارد IATA و ارائه مدارک کامل دامپزشکی و قرنطینه است.